3 -4-کشتی های پشتیبانی……………………………………………………………………………………………….36
مبحث دوم-سایر ادوات جنگی………………………………………………………………………………………….37
2- 2 – ‍1 -اژدرها………………………………………………………………………………………….. ………………………………………37
2 – 2 – 2 -موشکها……………………………………………………………………………………………………………..37
بند سوم- مقررات خاص در مورد روشهای جنگ دریایی…………………………………………………….38
2- 3 – 1 – بمباران دریایی……………………………………………………………………………………………………….38

2- 3 – 2 – مین گذاری دریایی……………………………………………………………………………………………….39
فصل دوم: قلمرو و گستره اجرای حقوق مخاصمات مسلحانه در دریا
گفتار اول-مناطق جنگی در دریا……………………………………………………………………………………….42
کلیات- در سرزمین طرفهای مخاصمه که برای نیروهای متخاصم در دسترس باشد……………………..42
قسمت اول -قلمرو ملی…………………………………………………………………………………………………….43
بند 1- آبهای داخلی، دریای سرزمینی وآبهای مجمع الجزایری طرف مخاصمه…………………………..43
1-1-خطوط مبدأ…………………………………………………………………………………………………………………43
1-2-آبهای داخلی……………………………………………………………………………………………………………….43

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

1-3-دریای سرزمینی……………………………………………………………………………………………………………44
1-4-منطقه مجاور ……………………………………………………………………………………………………………….45
1-5- آبهای مجمع الجزایری………………………………………………………………………………………………… 45
1-6- مناطق امنیت در منطقه انحصاری اقتصادی……………………………………………………………………….46
قسمت دوم -قلمرو فرا ملی……………………………………………………………………………………………………47
بند2-دریای آزاد…………………………………………………………………………………………………………………..47

گفتار دوم-مناطق ممنوعه دریایی……………………………………………………………………………………..48
2-2-1-محدوده مجزا از دریا و فضای بالای آن باتوافق طرفین درگیر مخاصمه…………………………………48
2-2-2-منطقه ممنوعه ثابت……………………………………………………………………………………………………48 2-2-3- منطقه ممنوعه متغیر……………………………………………………………………………………………………49
2-2-4–مناطق دریایی کشورهای بی طرف……………………………………………………………………………….50
گفتار سوم -وضعیت دریانوردی کشتی های جنگی در زمان جنگ و صلح……………………………………….51
مبحث اول-عبور بی ضرر و مصونیتهای کشتی ها و ناوهای جنگی……………………………………………51
بند اول- عبور بی ضرر کشتی هاو ناوهای جنگی………………………………………………………………………………….51
بند دوم -مصونیت کشتی های جنگی ………………………………………………………………………………………………..52
1-2-1-مصونیت حقوقی………………………………………………………………………………………………………………..53
1-2-2-مصونیت جزایی………………………………………………………………………………………………………………….53
مبحث دوم-عبور کشتی های جنگی از منطق مختلف دریا……………………………………………………….56
بند 1-جنگ و صلح و وضعیت کشتیرانی کشتی های جنگی…………………………………………………………….56
2-1-1- کشتی های جنگی و مسئله عبور از آب های داخلی………………………………………………………………….56
2-1-2- دریاهای سرزمینی و عبور کشتی های جنگی…………………………………………………………………………57
2-1-3- منطقه انحصاری اقتصادی و عبور کشتی های جنگی………………………………………………………………59
2-1-4- فعالیت های نظامی در منطقه انحصاری اقتصادی مطابق کنوانسیون 1982.دریاها…………………………….60
2-1-5- کشتی های جنگی و عبور از آبهای مجمع الجزایری…………………………………………………………………63
2-1-6- عبور کشتی های جنگی از تنگه ها………………………………………………………………………………………64
بند2- عبورکشتی های جنگی و دریاهای آزاد…………………………………………………………………………..66
2-2-1-حق بازرسی و تفتیش در دریای آزاد………………………………………………………………………………………68
2-2-2- حق ادامه تعقیب در دریای آزاد……………………………………………………………………………………………70
بخش دوم
اصول کلی حاکم بر مخاصمات مسلحانه دریایی نسبت به طرفین مخاصمه و کشورهای بیطرف و عملکرد سازمانهای بین المللی در این خصوص
فصل اول: اقدامات جنگ دریایی ،صلاحیتها و اصول حاکم بر آن…………………………………………..73
گفتار اول-اقدامات واصول حاکم بر جنگ دریایی ……………………………………………………………………..73
1 – 1-رعایت احتیاط در حمله ………………………………………………………………………………………..74
2 – 1 در خصوص جمعیتها و افراد غیر نظامی…………………………………………………………………….74
3 – 1 در خصوص اهداف غیر نظامی………………………………………………………………………………..75
4 – 1 – در خصوص کشتی ها و افرادی که به هر نحو تسلیم شده اند…………………………………….76
5- 1- کلیه اقدامات و تدابیر به منظور نجات کشتی شکستگان،مجروحان و بیماران و اسیران………76
6 – 1 – منع نیرنگهای خائنانه در جنگ دریایی …………………………………………………………………..77
7 – 1 – حیله ها و نیرنگهای جنگی مشروع درجنگ دریایی…………………………………………………77
8 – 1 – منع آسیب گسترده به محیط زیست دریایی……………………………………………………………..79
9 – 1- نامحدود بودن حق انتخاب روشهای جنگی …………………………………………………………….80

بند اول- اقدامات نسبت به کشتی های طرف مخاصمه………………………………………………………………..80
بند دوم-حق غنیمت گیری……………………………………………………………………………………………………..81
گفتار دوم -اهداف نظامی و اهداف مورد حمایت در مخاصمات مسلحانه دردریا…………………………….82
بند اول-کشتی های جنگی و هواپیما های نظامی دشمن…………………………………………………………….82
بند دوم-کشتی های تجاری دشمن ،محموله و مسافران و خدمه………………………………………………….82
1 -2 – کشتی های تجاری دشمن………………………………………………………………………………………82
2 -2 – محموله کشتی های تجاری دشمن……………………………………………………………………………85
3 – 2 – خدمه کشتی تجاری……………………………………………………………………………………………..87
4-2- مسافران کشتی تجاری……………………………………………………………………………………………..88
بند سوم -کشتی های بیمارستانی……………………………………………………………………………………..88
1 – 3 -علائم و مشخصات کشتی های بیمارستانی ……………………………………………………………..89
2 – 3 – کشتیهای بیمارستانی نظامی……………………………………………………………………………………90
3 – 3 -کشتی های بیمارستانی صلیب سرخ و انجمن های امدادرسانی……………………………………91
4 – 3 -قایقهای نجات ساحلی و سایرقایقهای پزشکی …………………………………………………………91
بند چهارم -سایر کشتیهای مورد حمایت………………………………………………………………………………….92
1 – 4 – کشتیهای حامل کالاهای امدادی برای غیر نظامیان……………………………………………………….92
2 – 4 -کشتی های منحصر برای ماهیگیری و قایقهای کوچک در تجارت محلی……………………….92
3 – 4-کشتی های دارای مسئولیت مذهبی یا ماموریتهای انسان دوستانه…………………………………. 93
4 – 4 – کشتیهای کارتل …………………………………………………………………………………………………94
بند پنجم -سایر اهداف مورد حمایت ……………………………………………………………………………94
بند ششم-سایر اهداف زمینی…………………………………………………………………………………………95

فصل دوم: بیطرفی در مخاصمات مسلحانه دریایی……………………………………………………..97

گفتار اول-حقوق و تکالیف کشورهای بیطرف در نبرد دریایی……………………………………………….98
بند اول -حقوق کشورهای بیطرف در نبرد دریایی……………………………………………………………………..98
1 – 1 -مصونیت قلمرو دریایی…………………………………………………………………………………………98
1 – 2-آزادی روابط تجاری با متخاصمان و وارائه برخی خدمات به آنها…………………………………98
1 – 3-اجازه ورود،عبور و توقف به کشتیهای متخاصم………………………………………………………..99
1 – 4-اجازه سوخت رسانی و تعمیر کشتی های جنگی متخاصم در بنادر……………………………..100

بند دوم- تکالیف کشورهای بی طرف در نبرد دریایی……………………………………………………………….101
2 – 1 -منع مداخله مستقیم در مخاصمات…………………………………………………………………………101
2 – 2 -منع تجهیز و تدارک دریایی متخاصمان…………………………………………………………….101
2 – 3 -منع حمل و نقل قاچاق جنگی……………………………………………………………………………..102
2 – 4 -منع دادن اطلاعات نظامی به متخاصمان…………………………………………………………………102
2 – 5 -ممانعت ازشرکت بیماران و مجروحان در جنگ …………………………………………………….103

گفتار دوم -حقوق و تکالیف کشورهای متخاصم در نبرد دریایی……………………………………………….103
بند اول -حقوق کشورهای متخاصم………………………………………………………………………………………103
3 – 1 -حق عبور بی ضرر متخاصمان از آبهای کشور بیطرف………………………………………………103
3 – 2 -بازدید و بازرسی کشتی های تجاری کشور بیطرف………………………………………………….104
بند دوم -تکالیف کشورهای متخاصم ……………………………………………………………………………………106
4-1 -منع مخاصمه در آبهای کشور بیطرف………………………………………………………………………106
4 – 2 -منع غنیمت گیری در آبهای متخاصم……………………………………………………………………..106

گفتار سوم-پایان مخاصمات مسلحانه دریایی………………………………………………………………….107
بند اول-آتش بس و متارکه جنگ………………………………………………………………………………………….107
5 – 1 -حالت دائم ، موقت و تعلیق مخاصمه………………………………………………………………………..111
بند دوم-از طریق نمایندگان پارلمانی و قدرتهای حامی……………………………………………………………..112
بند سوم-تصمیم به صلح……………………………………………………………………………………………………..113
گفتار چهارم – نقش و عملکرد سازمانهای بین المللی در مخاصمات مسلحانه دریای…………………………………………………………………………………………………………………………..114
بند اول – ضمانت اجراهای غیرحقوقی در حقوق بین الملل…………………………………………………114
1-1 ضمانت اجرای اخلاقی ……………………………………………………………………………………………..114
2-1-ضمانت اجرای سیاسی …………………………………………………………………………………………….114
3-1 افکار عمومی جهانی …………………………………………………………………………………………………114
بند دوم – ضمانت اجرا در نظام ملل متحد……………………………………………………………………………115
2-1- تدابیر انضباطی……………………………………………………………………………………………………….116
2 -2- تدابیر توصیه ای …………………………………………………………………………………………………..116
2-3- تدابیر تقبیحی………………………………………………………………………………………………………….117
2-4 – تدابیر الزام آور ………………………………………………………………………………………………………117
بند سوم- غرامت……………………………………………………………………………………………………………..117
بند چهارم- کمیسیون بین المللی حقیقت یاب…………………………………………………………………….119
بند پنجم – کمیته بین المللی صلیب سرخ………………………………………………………………………….120
بند ششم- نقض حقوق بشر دوستانه و دیوان بین المللی کیفری……………………………………………..121
نتیجه گیری………………………………………………………………………………………………………………….122
کتابنامه ……………………………………………………………………………………………………………………….126
چکیده انگلیسی ………………………………………………………………………………………………………
چکیده:
با اینکه درحقوق بین الملل توسل به زور ،جنگ به عنوان بارزترین نماد از تهدید صلح و امنیت بین المللی تحت قاعده در آمده و مشروعیت بین المللی آن امری استثنایی شده است اما مبانی و عوامل انگیزش و بروز جنگ چنان پیچیده است که نمی توان ، جهانی عاری از جنگ را محقق ساخت به همین علت است که حقوق جنگ یا حقوق بشر دوستانه در صدد برآمده تا نوع و سطح رفتار دولتها و افراد را کنترل نمایدتا اثرات منفی وقوع جنگ را با تدوین قوانین ومقررات و ضمانت اجراهای محکم تا حد امکان کاهش دهد. رعایت اصول عرفی، اصول کلی حقوق بین الملل و وجود قراردادهای بین المللی و سایر مقررات بین المللی در توسعه ،تدوین و تحولات حقوق بین الملل در خصوص جنگهای دریایی نقش بسزایی داشته و باعث التزام دولتها و افراد نظامی چه در سطح داخلی و چه در سطح بین المللی به رعایت این قوانین شده است.استفاده از محیط دریا هموار ه برای همه کشورها و خصوصا برخی کشورهای قدرتمند ساحلی که معمولاً و از لحاظ تاریخی دارای قدرت و امکانات بیشتری در زمینه دریانوردی و کشتی رانی هستند بسیار مهم بوده است .تحولات حقوق بین الملل در مخاصمات مسلحانه دریایی با گذشت زمان و پیدایش قواعد عرفی حقوق بین الملل و تدوین مقررات خاص در این زمینه خصوصاً از اوایل قرن بیستم تحول شگرفی یافته است بدین نحوکه با تشکیل معاهده ها وکنوانسیون های مرتبط در خصوص مقررات جنگهای دریایی و نیز تشکیل کنوانسیونهای چهار گانه1949 ژنو و پروتکل های الحاقی 1977 خصوصا کنوانسیون دوم 1949 ژنو در خصوص اصلاح وضع مجروحان ،بیماران و مغروقین نیروهای مسلح در روی دریا که با پذیرش اکثر کشورهای جهان همرا بود به سمتی پیشرفته است که محدودیت های خاصی را برای استفاده از زور علیه طرف مقابل تحمیل می کند ، ومنجر به جلو گیری از بکارگیری تسلیحات جنگی غیر متعارف ،حملات کورکورانه بدون تفکیک ، اهداف غیر نظامی و تلفات غیر نظامی گردیده است.
واژگان کلیدی: مخاصمات مسلحانه دریایی ،حقوق بشر دوستانه ،کنوانسیون های چهار گانه ژنو،عبورکشتی های جنگی.حقوق کشورهای بی طرف.
مقدمه :
امروزه از یک سوء توسل به جنگ دریایی الزاماً به معنای غلبه نظامی بر دشمن نیست و هدف از آن جلوگیری از دسترسی طرف مقابل به مناطق مختلف دریایی و تحت فشار قرار دادن آنها از لحاظ اقتصادی و سیاسی ،برای رسیدن به اهداف مورد نظر می باشد. واز سوی دیگر در پی گسترش روز افزون حجم مبادلات دریایی و اهمیت حمل و نقل دریایی خصوصا انتقال سوخت و قرار گرفتن بسیاری از میادین نفت و گاز در مناطق مختلف دریایی برقراری نظم و امنیت بین المللی را جهت تردد کشتی های تجاری و مسافرتی و… توسط نیروهای دریایی کشورهای ساحلی در مناطق مختلف دریایی و همچنین سایر کشورها در دریای آزاد ضروری می نماید ،خصوصا مراقبت از این کشتی ها در هنگام بروز مخاصمات مسلحانه دریایی و جلوگیری از دزدی دریایی ، پس ضرورت شکل گیری قواعد حاکم بر جنگهای دریایی و رعایت حقوق بشر دوستانه در هنگام مخاصمه اجتناب ناپذیر است، همواره وقوع جنگهای دریایی خصوصا در سطح بین المللی همیشه و در طول تاریخ آثار زیان باری را به بارآورده و باعث خرابیها و کشتار افراد زیادی شده است و در طی سالیان متمادی و همگام با توسعه حقوق بین الملل، حقوق جنگ یا حقوق بشر دوستانه درجنگ های دریایی نیز تکامل یافته و به صورت مدون در آمده است . تاریخ تحولات حقوق بین الملل موید این معناست که تلاشهای جدی در شئون و سطوح مختلف به عمل آمد تا در صورت وقوع جنگ دریایی محدودیتها ی عینی و سنجش پذیری اعمال گردد ،در این فرآیند تکوین و تدوین ،اصول و قواعدی تحت عنوان حقوق مخاصمات مسلحانه دریایی دردستور کار قرار گرفت که از یک سو ناظر بر ممنوعیت توسل به زور بود ونیز در پرتو رویکردهای حقوق بشری به روابط انسانها در سطوح داخلی و بین المللی در مقام محدودیت آنها در آیین و شیو های مخاصمات مسلحانه صحه گذاشته است. جنبه مثبت روند رو به تکامل حقوق بین الملل در این خصوص این است که آزادی عمل سنتی دولتها در چارچوب حاکمیت مطلق و استفاده کامل از همه توانمندیها و شیوه ها در معرض چالش شدید قرار گرفته ،تا آنجا که همه کشورها در نظام بین الملل ،مجبور به توجیه اقدامات خود در چارچوب قواعد پذیرفته شده گردیده اند .حقوق جنگ دریایی تا حد زیادی در نیمه قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم رو به سوی تحولی قاعده مند رفته و در قالب اسناد بین المللی جای گرفته است.
الف ) سوال اصلی:
آیا قواعد حقوق بین الملل توانسته در مخاصمات مسلحانه دریایی به طور موثر اجرا گردد؟ سمت و سوی تحولات حقوق مخاصمات مسلحانه چگونه بوده است ؟
ب) فرضیه اصلی
با توجّه به پرسش اصلی پژوهش، فرضیه ‌اصلی را می‌توان این‌گونه بیان کرد که سیر تحولات حقوق بین الملل به سمتی پیشرفته است که توانسته به نحو موثری قواعد حقوق بشردوستانه را در مخاصمات مسلحانه دریایی به اجرا درآورد.
ج)هدف تحقیق
در این تحقیق سعی بر این شده است که قواعد حاکم بر مخاصمات مسلحانه دریایی یا همان اجرای حقوق بشردوستانه در جنگ دریایی و سیر تحولات حقوق بین الملل در این خصوص مورد بررسی قرار بگیرد تا مشخص گردد که چه پیشرفتهایی در زمینه حقوق بشر دوستانه در جنگهای دریایی که یکی از شاخه های حقوق بین الملل است به وقوع پیوسته و تحولات حقوق بین الملل را در خصوص محدودیت دولتها و افراد نظامی ،در استفاده از سلاحهای جنگی که رنج زائد و بیهوده را به همراه دارد و به محیط زیست دریایی آسیب جدی وارد می آورد مشخص نماید ونیز حقوق افراد غیر نظامی ،مجروحین ،مغروقین و اسیرا ن وگشتی شکستگان در جنگ دریایی را طبق کنوانسیونهای مرتبط مورد ارزیابی قرار دهد تا با ارائه راهکارهای در زمینه تشکیل کنفرانس ها و کنوانسیونهای جدید و تدوین مقررات خاص در این خصوص بتوان آثار و پیامدهای منفی حاصل از مخاصمات مسلحانه دریایی معاصر را به حداقل ممکن رسانید.
د)نوع و روش تحقیق:
عمده روش تحقیق به صورت کتابخانه ای بوده که به بررسی کتابهای موجود در زمینه حقوق مخاصمات مسلحانه بین المللی پرداخته و همچنین استفاده از مقالات و مجلات حقوقی مرتبط و شبکه جهانی اینترنت جهت دسترسی به وب سایتها و وبلاگهای تخصصی در خصوص این موضوع.
ه) ساختار تحقیق
پژوهش فوق از 2 بخش تشکیل شده است که بخش اول کلیات است که شامل دو فصل می باشد، درفصل اول به سیر تحول تاریخی مخاصمات مسلحانه دریایی پرداخته شده و در ادامه با بیان تعاریف و مفاهیم و بررسی ادوات جنگی ، روشهای جنگ دریایی مورد بررسی قرار گرفته و در فصل دوم به بیان کلیاتی در خصوص قلمرو حقوق مخاصمات مسلحانه دریایی و مسئله عبور کشتی های جنگی از مناطق مختلف دریایی پرداخته شده است.
بخش دوم پایان نامه، اصول کلی حاکم بر مخاصمات مسلحانه دریایی نسبت به طرفین مخاصمه و کشورهای بیطرف و به عملکرد سازمانهای بین المللی را شامل می شود که از سه فصل تشکیل شده ، در فصل اول اقدامات جنگ دریایی ،صلاحیتها و اصوا ل حاکم بر آن و مسئله اهداف مورد حمایت در جنگهای دریایی مورد بررسی قرار گرفته، در فصل دوم حقوق و تکالیف کشورهای بیطرف در هنگام وقوع جنگ دریایی و در فصل سوم عملکرد سازمانهای بین المللی ونقش حقوق بین الملل را درصورت نقض حقوق بشردوستانه توسط کشورهای متخاصم مورد ارزیابی داده ایم و در پایان نتیجه گیری ، از تحولات حقوق بین الملل در این خصوص صورت گرفته است.
بخش اول

کلیات
فصل اول: مخاصمات مسلحانه دریایی
گفتار اول – سیر تحول تاریخی در مخاصمات مسلحانه دریایی
بند ا- دوران باستان
مبحث اول- اقوام واجد تمدن دریایی، استعمارگران اولیه
نخستین مقررات جنگ دریایی قبل از قرون وسطا شکل گرفته است. این مقررات، که به طور کلی موضوع آن ها حق تفتیش و توقیف کشتی ها و محموله آن ها بود، بعدها چندین بار تغییر یافت1.
در مقابل دسته های انسانی که رودخانه را مورد استفاده حمل و نقل آبی قرار می دادند و از آن طریق به دریا رسیدند و به دریانوردی پرداختند، ورود به دریا و پیدایی مدنیت دریایی خود انگیزه دیگری داشته است، به این معنی که: “در عصر نوسنگی در فاصله هزاره دهم تا هزاره هشتم پیش از میلاد در وضع مسکن بشر تغییراتی حادث شد؛ یعنی در ابتدا بشر ضمن اینکه در غارها زندگی می کردند به علت افزایش جمعیت ناچار شدند پناهگاه های دیگری هم برای خود تعبیه کنند در تامین این منظور، ساختن خانه های حقیقی که از چوب بود در جنگل ها یا روی دریاچه ها و اراضی باتلاقی شروع شد2 که به آنها “خانه های دریاچه ای” یا “خانه های مردابی”3 می گفتند. بقایای این گونه مجتمع های مسکونی که به شهر دریاچه ای موسوم شده اند در بعضی ممالک آسیایی و اروپایی مشاهده شده است. از رهگذر زندگی در شهرهای دریاچه ای فن دریانوردی به وجود آمد. در این دوره قایق هایی که فقط از تنه یک درخت ساخته شده و داخل آن به وسیله ابزار و لوازم سنگی یا آتش خالی شده بود و تا نه متر طول داشت، دیده می شد. این قایق ها به وسیله پارو حرکت می کرد و دریانوردی فقط در دریاچه ها و دریاها صورت می گرفت.، این امر پیدایی تمدن دریایی را سبب شده است، به این معنی که دسته ای از ابنای بشر برای اعاشه خود می بایست از طریق آب از یک خشکی به خشکی دیگر بروند، مانند اقوام ساکن جزایر واقع در دریای مدیترانه که به اژی ها یا کرتی ها مشهور شدند.
1-1-اژی ها (کرنی ها): اینان تمدن دریایی مستحکمی را آغاز کردند. به کمک کشتی های پارویی و بادبانی تندرو و چالاک خود توانستند نخستین امپراتوری دریایی را در تاریخ به وجود بیاورند و موچ نشین هایی در جزایر همسایه و کرانه های یونانی ایجاد کردند و اقوام ساکن آن حدود را خراجگذار خود ساختند. این مردم به تصرف پایگاه هایی که نخستین مستعمرات به شمار آورده شده اند دست یازیدند. از جانب شمال تا داردانل پیش رفتند و در جنوب پایگاه هایی در دهانه نیل از مصریان اجاره کردند.
اژی ها به تجارت دریایی و دزدی دریایی هر دو می پرداختند. دزدی دریایی نزد آنان محترم بود و این هر سه پدیده به صورت عرف در آمده بود.دوران اژی ها دیری نپایید و توسط یونانیان که ریزه خوار تمدن آنان بودند برافتاد4.
1-2- فنیقی ها: “این مردم که از نژاد سامی و آسوری و کنعانی بودند حدود سه هزار سال پیش از میلاد به نواحی شرقی مدیترانه مهاجرت کردند و در حدود شام و اراضی ساحلی مدیترانه مستقر گردیدند”.5 این مردم را نه فنیقی ها بلکه به نام شهری که در آن سکونت داشتند می نامیدند، مثلاً اهل صیدا و اهل صور. اهالی صیدا در حوضه شرقی مدیترانه (بحر احمر) به دریانوردی پرداختند و افریقا را دور زدند و با کشتی های تجاری و جنگی خود آوازه شدند. این مردم در قرن دوازدهم قبل از میلاد مورد هجوم فلسطینی ها واقع شدند و اهمیت خود را از دست دادند. صور، بزرگترین شهر فنیقیه جانشین صیدا، بزرگترین بازار تجارت شرق مدیترانه گردید. صور مناسبات خود را تا مدیترانه غربی (شبه جزیره ایبریا) امتداد داد و جزایر ساردنی را کشف و در گل (فرانسه) دارالتجاره تاسیس کرد. مردم صور در ساحل مدیترانه جنوبی – حوالی تونس فعلی- فعالیت کردند و شهر کارتاژ را پی نهادند؛ سپس تا سواحل افریقا را دور زدند و از تنگه جبل الطارق عبور کردند و در اسپانیا محصولاتی را به دست آوردند. کارتاژ در 814 پیش از میلاد بنا شد و اندکی بعد مستقل گردید و تجارت شهرهای فنیقی را در اختیار گرفت و در جزایر واقع در اطراف مالت و جنوب سیسیل پایگاه هایی برای خود ساخت و دولت مقتدری تاسیس کرد که به “پونیک” معروف است.
فنیقی ها از کشتی های تنگ و کوتاه که حدود بیست متر طول داشت و دارای بادبان بود استفاده می کردند. ناخدایان از ساحل زیاد دور نمی شدند و در هنگام شب به دریانوردی نمی پرداختند. رفته رفته دریانوردی پیشرفت نمود و ملاحان توانستند به وسیله ستاره قطبی که یونانیان آن را ستاره فنیقی می نامیدند راه خود را بیابند و در وسط اقیانوس ها حرکت کنند.
پیشرفت فنون دریانوردی فنیقی ها موجب شد که به سمت جنوب مدیترانه حرکت کنند و در حدود دو هزار سال پیش از اکتشافات بزرگ دریایی، و قبل از آن که “واسکودگاما” ی پرتغالی توانسته باشد دماغه امیدنیک را کشف کند، توانستند ساحل غربی افریقا را دور بزنند و رو به شمال بالا بروند تا به تنگه جبل الطارق فعلی برسند. در همین تنگه بود که به دو صخره عظیم که در برابر یکدیگر قد برافراشته بودند، رسیدند. یکی از آن دو صخره در کرانه اروپا و دیگری در کرانه آفریقا قرار داشت و فنیقی ها نام “ملکارت” بر آن ها نهادند و پنداشتند که خداوند آن ها را برای نمایاندن حدود زمین در آن جا نشانده است. یونانیان و رومیان آن ها “هرکول” نامیدند.
در هزاره اول پیش از میلاد، فنیقی ها از مدیترانه فراتر رفتند. در قرن ششم پیش از میلاد یکی از اهالی کارتاژ به نام “هانون” کرانه های غربی افریقا را پیمود6. فنیقی ها در سفره های دریایی خود مهاجرنشین به وجود آوردند و با ساکنان کرانه تجارت می کردند و گاه به غارت قبایل ساکن در کرانه های افریقا و آسیای صغیر می پرداختند.
فنیقی ها فنون دریانوردی را براساسی متینی استوار ساختند و در طی اندک مدتی سرآمد دریانوردان شدند. “سلاطین خارجی که در صدد تهیه و ترتیب بحریه بر می آمدند اغلب با مردم فنیقیه قرار و مدار می گذاشتند، از قبیل سلیمان که کشتی هایی به دریای احمر انداخت و سناخریب که در خلیج فارس به مسافرت بحری اقدام کرد”7، یا پادشاه ایران که نیازهای دریایی را به وسیله فنیقی ها تدارک می دید.
فنیقی ها به تجارت و سیاحت و دزدی دریایی، هر سه، می پرداختند. در بازرگانی زبردست و حیله گر بودند. در وسط دریا کشتی های دیگران را توقیف و کالاهای آنان را مصادره می کردند و کارکنان کشتی را به اسارت می گرفتند.
مبحث دوم-اقوام واجد تمدن دوگانه بری و بحری (هند و اروپاییان)
هند و اروپاییان به مردمی گفته می شد که هم بر خاک اروپا و هم بر خاک هندوستان استیلا یافته و طبقه حاکمه را تشکیل داده و به دو دسته تقسیم شده بودند. یک دسته به موازات رودخانه سند به حرکت در آمدند و بخشی از آنان در سرزمین کوهستانی آسیای صغیر ماندند و در آن حا سلطنت هایی به نام ماد تشکیل دادند که بعدها به عظمت و استقلال رسیدند. اینان ایرانیان بودند که با دسته دیگر که وارد خاک اروپا شده و به یونانیان موسوم شده بودند، درگیری و اختلاف پیدا کردند8.
2-1- ایران
ایرانِ “ماد” اهمیت چندانی برای دریا و نیروی دریایی قائل نبود و جز به دریای مازنداران به دریاهای دیگر دسترسی نداشت و ارزش و اهمیت دریایی را در نیافته بود. اما ایرانِ “هخامنشی” بر خلاف مادها، توجه خاصی به دریانوردی مبذول می داشت و به اکتشاف دریایی دست می زد و تشکیل ناوگان دریایی داد. بُغازهای بُسفر و داردانل که در آن موقع “هلس پونت” نامیده می شدند در اختیار ایران بودند. مناسبات ایران با فنیقی ها حسنه و نفوذ ایران تا اقصای سواحل مدیترانه جنوبی، یعنی کارتاژ که مهاجرنشین فنیقیه بود، گسترش یافته بود. در زمان کمبوجیه سرزمین مجاور مدیترانه جنوبی، از جمله مصر، به تصرف ایران در آمد و در روزگار پادشاهی داریوش و به دستور او ترعه سوئز حفر شد و به فرمان او کشتی ها از آن گذر می کردند. در کتیبه ای که در سال 1869 به هنگام حفر کانال فعلی سوئز به دست آمد، نوشته شده است: “خدای بزرگی است اهورمزدا … که آن آسمان را آفرید… من یک پارسی ام، مصر را گشودم. فرمان دادم تا این ترعه را بکنند … از پی رود نیل که در مصر روان است تا دریایی که از پارس بدان روند. این ترعه کنده شد چنان که امر کردم، و کشتی ها روان شدند چنان که اراده من بود”.9
هخامنشیان به اکتشافات دریایی دست زدند. “اسکولاکس” و “ساتاسپس” دو کاشف دریایی هستند که اولین از سند تا بحر احمر به دریانوردی پرداخت، و این مسافت برای اولین بار در تاریخ دریانوردی بشر بود که طی شد، و دومین برای نخستین بار تا دماغه افریقایی “سبز” به پیش رفت. او هرچند نتوانست افریقا را دور بزند ولی برای نخستین بار قسمت های وسیعی از سواحل افریقا را از جنوب شرقی تا جنوب غربی اکتشاف کرد.
ایران هخامنشی که برای پیشرفت دریانوردی و تقویت نیروی دریایی اهمیت خاصی قائل بود، پایگاه های دریایی در کرانه های آسیای صغیر و در بندر صور و در دهانه خلیج فارس احداث کرده بود.
در مورد قواعد حقوق دریاها باید ذکر کرد که “یونانیان با سلاطین ایران پیمان بسته بودند که کشتی های ایرانی باید همواره به اندازه یک میدان اسب از سواحل یونانی دور باشند.”10و11
2-2- یونانیان
یونانیان به لحاظ موقعیت جغرافیایی خود سراسر دریای سیاه و دریای اژه و راههای آبی سوق الجیشی این منطقه را در اختیار داشتند و از طرف جنوب مدیترانه تا به مصر رفت و آمد می کردند. آن ها نخستین مستعمرات در سواحل دریای سیاه را به وجود آوردند و در شمال پیشرفت داشتند ولی در جنوب با مقاومت فنیقی ها مواجه شدند. و تسلط بر مدیترانه جنوبی برای آنان احراز نشد.
اسکندر مقدونی توانست سراسر دریاهای مکشوف آن زمان را که شامل نیمکره شرقی بود به زیر سیطره خود در آورد. ولی عمر اسکندر و متصرفات و دریاهای پهناور او میان سردارانش تقسیم شد: مصر به بطلمیوس رسید و فعالیت دریانوردی آن تجاری و در شرق مدیترانه در حوضه آبهای دریای اژه بود12.
2-3- روم
روم کشوری بود که توانست متصرفات اسکندر را که بین جانشیان او تقسیم شده بود تحت حکومت واحد خود در آورد و بر دریای مدیترانه و دریاهای منشعب از آن تسلط یابد. روم در تاریخ حقوق جای ویژه ای میان ملل و اقوام اروپایی دارد. آوازه حقوقدانان رومی با ارائه نخستین نظرات جامع در ریشه های مختلف حقوق همراه است. اندر حقوق دریاها باید گفت: “برای رومیان دریا چیزی است متعلق به همه مردم ،همانند هوا، آب و باران، حقوقدانان بزرگ رم مانند پل و اولپی ین و سِلِس بکرّات این حقیقت را در نوشته های خود تأیید کرده و متذکر شده اند که دریاها را باید از رودخانه ها و بنادر تمیز داد13.دریاها به جامعه بشریت تعلق دارد، در صورتی که رودخانه ها و بنادر متعلق به جامعه ملی است. بدین ترتیب، حتی اتباع غیررومی نیز می توانستند آزادانه از دریاها استفاده کنند. فقط دشمنان روم از این آزادی برخوردار نبودند”.14
درگیری های اصلی روم در مدیترانه با کارتاژ بود که در طی سه جنگ آن را منهدم ساخت و از آن پس سراسر مدیترانه به زیر استیلای روم در آمد باید دانست وقتی که روم سخن از دریا می راند منظورش فقط دریای مدیترانه بود و هنوز به اقیانوس ها دسترسی نیافته بود. حقوق دریاها در نظر روم حقوق حاکم بر مدیترانه و دریاهای مرتبط به آن است و این حقوق در جاهای دیگر، فی المثل اقیانوس هند یا اقیانوس آرام، کاربرد ندارد، چرا که این اقیانوس ها از قلمرو اقتدار امپراتور روم خارج بوده است.
امپراتوری روم در سال 375 م. به دو قسمت شرقی و غربی تقسیم شد. بخش غربی با هجوم اقوام وحشی از میان رفت و سنن دریانوردی هم در آن قسمت محو گردید.


پاسخ دهید